Langileen parte-hartzeak —arauetan aitortua egon arren— oraindik ere bere egikaritze eraginkorrerako oztopo esanguratsuak dituela dioen diagnostiko partekatuaren baitan, 2026ko apirilaren 13an egin zen “Langileen parte-hartzea enpresan” jardunaldia.
GEZKI–UPV/EHUk antolatuta, topaketak kontsulta informatibo hutsean oinarritutako eredutik benetako enpresa-demokraziara igarotzeko hainbat proposamen aztertu zituen. Ekitaldian bat egin zuten arduradun instituzionalek, aditu akademikoek, sindikatuek eta enpresa-erakundeek, helburu komun baten aldeko ikuspegi-aniztasuna nabarmenduz.
Inaugurazioan, Laneko sailburuorde Elena Pérez Barredok ohartarazi zuen informazio- eta kontsulta-betebeharren urraketei buruzko datuek agerian uzten dutela oraindik ere arrakala iraunkorra dagoela marko juridikoaren eta enpresa-praktikaren artean. Langileen ordezkaritzek duten benetako eragin-gaitasun mugatuaren aurrean, eztabaida eredu tradizionaletatik haragoko parte-hartzearen beharrean zentratu zen.
Nazioarteko Adituen Batzordearen Txostenetik abiatuta, Ekonomia Sozialetik harago parte-hartzea zabaltzeko legegintzako mugarri batzuk azpimarratu ziren. Proposamenen artean nabarmendu ziren honako hauek: langileen ordezkariak administrazio-organoetan sartzea, eta jabetzarako sarbidea gutxieneko legalen bidez sustatzea: %2ko kapitala 1.000 langile arteko enpresetan, eta %10ekoa kopuru hori gainditzen dutenetan.
Txostenean oinarritutako hainbat proposamenek langileen ahotsa indartzeko, jabetzarako sarbidea errazteko eta enpresa kapitalaren, lanaren eta komunitatearen arteko proiektu partekatu gisa ulertzeko apustua erakusten dute, haren tamaina edozein dela ere.
Lan Zuzenbidearen ikuspegitik, botere-harremanen berriro orekatzea landu zen. Bereziki garrantzitsua izan zen gaur egungo erabaki estrategikoei buruzko eztabaida, hala nola Adimen Artifizialeko sistemak txertatzeari eta jasangarritasun-politikei buruzkoa.
Punturik berritzaileenetako bat Rosa Mindeguia irakaslearen aurkezpena izan zen, osasunaren eta ongizatearen ikuspegitik parte-hartzeari buruzkoa. Bere ikerketek erakutsi dute autonomia handiko ereduek, ilean eta listuan biomarkatzaileak (kortisola eta alfa-amilasa) aztertuz, gatazkak murrizten eta konpromisoa handitzen dutela, nahiz eta neke emozional handiagoa ere sor dezaketen. Kooperatiben esparruan, dualtasun honek iradokitzen du langileak, paradoxikoki, “estresatuta baina pozago” egon daitezkeela. 
Jardunaldiaren amaieran sektorearen sentiberatasun desberdinak agerian geratu ziren. Ikuspegi sindikala, ELA, LAB eta CCOOren eskutik ordezkatua, eszeptizismo kritikoaren eta zuhurtziaren artean kokatu zen, onura-logika aldatu gabe langile-mugimendua instrumentalizatuko duen “kooptazio” arriskuaren aurrean. Bestalde, enpresa-eremuak parte-hartzea eta jabetza lotzearen garrantzia azpimarratu zuen, bereziki belaunaldi-ordezkapeneko prozesuetan, proiektu partekatuak erakargarri egingo dituen aldaketa kultural baten alde eginez.
Hala ere, jardunaldiaren adostasuna erabatekoa izan zen puntu kritiko batean: enpresaren demokratizazioa ezinezkoa da informazio gardena eta osoa bermatzen ez bada.